حضور مبارک حضرت مستطاب اشرف افخم آقای سعدالدوله دامت شوکته. جواب تغییرآمیز حضرت مستطاب عالی زیارت شد. می‌فرمایید از هشت فقره مطالبی که عرض شده فقط یک فقره آن را هم تا درجه‌ای جواب می‌شود داد، و حال آن که اگر اساس امور بر مشروطیت بود، وزرای مسئول نمی‌توانستند جواب یک ایالتی را که در حکم چند نفر وکیل پارلمان است در موقع تعطیل پارلمان، اینطور به سختی و عدم اعتناء بگویند، و تمام خلاف و تهاونی[۱] که در کار رفته، تقصیر ولایات و انجمن‌ها بدانند. می‌فرمایید ورود قشون روس به آذربایجان قبل از تشکیل کابینه بوده است، ولی اگر دقت فرمایید در زمان وزارت خارجه حضرتعالی واقع شده و نمی‌توانست بی‌اطلاع باشید، و حال انتظار دارید که در اسلامبول سفرای دول متحابه، امور داخلی ما را اصلاح نمایند و ما خود ساکت باشیم، و جنابان مستطابان صمصام‌السلطنه و سردار اسعد هم از اصفهان بروند تا سردار معتضد با قوای جبریه بر اصفهان بتازد؟ و اگرچه این پلتیک کابینه جدید در بی‌اعتنایی و جواب ندادن به مطالب، اسباب یأس همه کس است، ولی لزوماً این مسئله مهمه را توضیحات می‌خواهیم که با وجود مثل حضرتعالی وطن‌خواه شاه‌دوست، چه شایعاتی است که از قرارداد دولت علیّه با دول همجوار در جراید تمام دنیا منتشر شده، و اهالی مملکت ایران که صاحب این حقوقند بی‌اطلاع مانده؟ تمام فداکاری و اهتمامات مسلمانان برای استقلال دولت و مملکت و استقرار حقوق ملیت خودشان است. و هر گاه خدای ناخواسته هیئت دربار بدون اطلاع وجوه ملت چنین شرایطی خانه‌برانداز با دول همجوار بسته باشند جای بسی ناامیدی و تأسف است. در هر صورت، در نهایت بی‌صبری منتظریم که هرچه زودتر این بندگان را اطلاع دهند که به تازگی چه عهدی با دولت همسایه بسته شده و اطلاعات حضرتعالی چیست؟ و این مطلب را هم قبلاً اشاره می‌نماییم که اگر امروز خواسته باشند این مطلب را مکتوم دارند فردا منتشر می‌شود، مسئولیت بر عهده آن حضرت اشرف می‌ماند و ملت هم به هیچوجه من‌الوجوه تمکن نخواهد نمود. و در باب حالیه و رفع غائله بالکلیه از اصفهان، اگر میل مبارک مایل به اصلاحات است چون اهل این شهر صلحجو و سلامت‌طلبند، پس بهتر آن است که: اولا، حکم به تفرقه اردوی کاشان بدهند؛ ثانیاً، حکم اینجا را قبل از مأموریت معرفی فرمایند که اصفهان لازم است بداند و بشناسد، زیرا که اهالی اصفهان بعد از آن ابتلائات غارت‌زدگی که بر آنان وارد شده است، قوت و قدرت تحمل همه حاکمی را ندارند. مستدعی جواب فوری التفات فرمایید. **پاورقی‌ها:** [۱] سستی کردن، غفلت کردن