رفتار قشون انگلیسی در خلیج‌فارس و بی‌محابا حمله آوردن آنها و متصرف شدن بندر دولت علیّه اسلام بوشهر را، گوشزد این خادم شریعت غرا و داعی دوام دولت حنیفه بیضا و سایر علمای اعلام و عموم اهالی این مملکت گردید و از اخبار متواتره که در این باب رسید، استحضار کامل حاصل آمد. از آنجا که برای این دعاگوی بی‌ریب و ریا و خادم شریعت غرّا، سوای ترویج شرایع دین مبین احمدی و احیای رسوم ملت منیف [۲] محمدی صلّی الله علیه و آله و دعای بقای دولت علیّه اسلامیه، شیوه و شعاری نبوده و نیست، از استماع چنین حادثه غیرمترقبه که در نزد خُدّام شریعت طاهره بسی دشوار و ناگوار است، قرین فکرت و حیرت آمد و لازمه تکلیف واجب حضرت خداوندی جَلّ سلطانه و عَظَمّ برهانه دانست که در این مقدمه، آنچه بر عهده این داعی بی‌ریا و ملت خادم بیضا، علاقه گرفته است بی‌تأمل به تقدیم رساند. لهذا در مجمع عام و بلده گروه اسلام که جمعی کثیر و اجماعی عظیم در مسجد بزرگ دارالاسلام اجتماع و ازدحام داشتند به منبر رفته، آنچه شاید و باید به حضار مجلس القا و اظهار کرد و عموم ناس را از تکالیف لازمه الهیه و احکام واجبه دینیه، اطلاع و آگاهی داد: امروز که ملّت خارجه [۳]، هجوم و حمله بر مُلک اسلام آورده‌اند به حکم نصّ تنزیل و احکام حضرت رسول واجب التبجیل [۴]، بر عموم اسلامیان واجب است که به جان و مال در مقام جهاد و دفاع باشند و دین خود را حفظ نمایند. از تقریرات دعاگو که از روی آیات کلام مجید یزدانی و احادیث وارده از حضرت رسالت پناهی و اهل بیت عصمت و طهارت سلام الله علیهم اجمعین، در حفظ بیضه اسلام و پاس حقوق دولت ابد ارتسام [۵] بیان می‌نمود، به حدّی مردم هیجان کردند و به تَرنُّم [۶] درآمدند و خون دینداری و مسلمانی در عروق و شَرَیان ایشان جوشیدن گرفت که همگی [۱]، بی‌اختیار، گریه و زاری می‌نمودند و به همان طور که در شریعت طاهره وارد است جمیعاً با جان و مال خودشان، مهیای دفاع و جهاد گردیدند که اگر از جانب سَنی‌الجوانب [۱] اولیای دولت علیّه، اذن و اجازت حاصل گردد اهالی تبریز از خواص و عوام و آقاصی [۲] و آدانی [۳]، با جان و مال در راه دین و دولت و مذهب و ملت خود فوق‌الغایه [۴] کوشش می‌کنند و جان‌فشانی می‌نمایند. تبریز که سهل است، تمام مملکت آذربایجان به همین حالت هستند و بالفعل مستعد می‌باشند که هر وقت اقتضا کند تکلیف شرعی خود را به عمل آورند و خون‌های خودشان را در حفظ دین مبین خود به شوق هر چه تمامتر بریزند و اگر بکشند یا خودکشته شوند فی‌الفور در جنّات عَدْن خداوندی، مالک دولت ابدی و صاحب نعمت سرمدی شوند و مراسم دینداری و جان‌نثاری را مُهْمَل [۵] نگذارند. بدیهی است که هرگز تعصب و غیرت اصل اسلام و تابعین شریعت حضرت خیرالأنتام [۶] علیه‌السلام قبول این معنی نخواهند نمود [که] انگلیس یا هر خارجی [۷] دیگر به جان و مال و اهل و عیال مسلمانان و تبعه دولت جاوید بنیان، استیلا کنند و دین و آئین حق اسلام، خدا نکرده العیاذ بالله روبه اضمحلال گذارد. و این دعاگو و اهالی این ولایت، علی‌الاتصال [۸] به تهیه جهاد اشتغال دارند و به همه علمای ولایت آذربایجان نوشته و می‌نویسد که آنها نیز طالب دولت جاوید شهادت فی سبیل‌الله باشند و دقیقه [ای] غفلت ننمایند [...]. **پاورقی‌ها:** [۱] لازم به ذکر است که این فتوا فردی نوشته شده ولی جمعی امضا گردیده است. [۲] ملت منیف: دین سرفراز [۳] منظور قوای نظامی انگلستان است که در ۱۲۷۳ ق به بوشهر حمله کرده بودند. [۴] واجب‌التبجیل: واجب‌الاحترام [۵] ابد ارتسام: جاوید [۶] آواز، نغمه [۱] سنی‌الجوانب: بلندمرتبه [۲] جمع اقصی: افراد دور [۳] جمع أدنی: افراد نزدیک [۴] بی‌نهایت [۵] فرو گذاشته، ترک شده [۶] بهترین مردم، لقب پیامبر اسلام (ص) [۷] در اصل: خارج [۸] پیوسته