متن با طرح این پرسش آغاز می‌شود که چرا ایرانیان به اهداف خود نمی‌رسند و همواره در مسیر پیشرفت سرگردان می‌مانند. سپس با ذکر مثالی از شرکت‌های اروپایی که با اتحاد و اتفاق، ثروت را به کشور خود جلب می‌کنند، به نقد تقلید ناقص ایرانیان از این الگو می‌پردازد. اشاره می‌شود که چگونه شرکت‌های متعددی با نام‌های مختلف تأسیس شده‌اند، اما هیچ‌یک به نتیجه نرسیده‌اند. در ادامه، به گسترش مدارس و سپس روزنامه‌ها در دوران مشروطه اشاره می‌شود و بیان می‌گردد که چگونه بی‌نظمی و بی‌اصولی در کار مطبوعات، باعث انزجار مردم از روزنامه‌ها شده است. در پایان، به تلاش علما، وکلا و وزرا برای وضع قانون مطبوعات و محدود کردن آزادی قلم اشاره می‌شود و این اقدام را نتیجه عملکرد نامناسب صاحبان جراید می‌داند که با انتقادات تند خود، دل‌های هموطنان را جریحه‌دار کرده‌اند.