چون دولت انگلیس از سرقت و غارت وحشیان افغان به زحمت بود، بیرون شدن از افغانستان را بهتر دانسته، امیر عبدالرحمن خان را که پس از ذلت غربت کشیدن، به فرستاده و پیام خواهر خود، «شابوبو» نام از سمرقند گریخته، وارد بدخشان شده، پا نهادِ کوهستان‌کابل شد، مراوده دوستانه پیش گرفته، گفتند اینک افغانستانِ متصرفه و مُقبوضه [۱] خود را به تو واگذاشته به امارتت می‌گذاریم، مشروط به این که خود را منصوب انگلیس دانسته، با دوست آن، طریق مُوالات [۲] سپاری و با دشمنش مُعادات [۳] را مُستحسّن [۴] شماری و او این مواضعه را پذیرفته و هرچه‌گفتند به عهده گرفت. امیر عبدالرحمن خان که اساس امارت خود را از انگلیس‌ها دانسته و اساس استحکام امارت خود را به خرسند نمودن انگلیس از خود نهاده، نخست به اعدام و تبعید کسانی که با انگلیس جنگیده، پای اسلامیت فشرده بودند، پرداخت؛ زیرا که این امر را از سیاست عمیقه و دوراندیشانه خود به او توصیه کرده بودند؛ چنانچه از اقدامات او که بر وفق منویّات انگلستان نمود، به غایت مطبوع طبع انگلیس گشت و در سنه ۱۳۰۲ قمری هجری از راه تجدید معاهده در راولپندی دعوتش کرده، او در این وقت با تعهدی که با انگلیس نموده و عهده‌دار شده بود، صفدر خان ناوکی و محمد شریف خان دیره و عمراخان باجور و ملا نجم‌الدین جلال‌آبادی و ملا عبدالوهاب مانکی از طوایف مُهْمَند و جمعی دیگر از قبیل ملا پیونده مسعودی و سیداکبر و خواص افریدی از قبایل ثغور و جبال صعب‌المرور [۵] جنوبی [را] به سرقت و غارت و قتل و اسارت هندو و مسلمان تبعه انگلیس و تخریب و تحریق [۶] و نَهْب و تاراج محافظ خانه‌های سرحدّی آن دولت برانگیخت و در نتیجه، اقوام کاکر و نبوچی و وزیری و مسعودی و ختک و اروکزایی و افریدی و مهمند و باجوری، ضمیمه مستعمرات انگلیس گشت و با اینکه امیر عبدالرحمن خان، سالی ۱۸ لَک [۷] روپیه انگلیسی (۳,۶۰۰,۰۰۰ روپیه کابل) بر سبیل استمرار از دولت انگلیس می‌گرفت و دوازده هزار تفنگ هِنری مارتینی و پنجاه هزار قبضه تفنگ دنباله پرناوه و چند ضرب توپ با قورخانه و فشنگ مُکفی روز حاجت [۸] نیز از دولت مذکور جهت استحکام افغانستان برای انسداد راه حمله و یورش دولت روس اخذ کرده و با انگلیس متعهد بود، طریق خلاف می‌پیمود و ملا نجم‌الدین را که در بین عموم سنیان افغانستان، آقصی‌المّرام [۹] با نفوذ و در کابل بود، در ظاهر او را تعلیم‌گریختن و در جبالِ سرحدّ مُقام گرفتن [۱۰] کرده، در باطن، همه امور معاشیه و صرفیه جنگ او را با انگلیس تعهد نموده، همواره از راه خفا می‌فرستاد. ولی بدبختانه از رفتار وحشیانه و کردار جاهلانه و مغرضانه اقوام و قبایل افاغنه سرحدّیه که نه پابند دینند و نه سالک مسلک صدق و یقین، کامیاب نشد؛ زیرا که عموم آن مردم تُحوست جوی [۱۱] سَعادگم [۱۲]، هر قدر دسته دسته و جوق جوق [۱۳] در کابل آمده و مبالغ هنگفت، محض اظهار اطاعت و اتحاد، از امیر عبدالرحمن خان‌گرفته و در منازل خود رفته، نزد انگلیسیان می‌شدند [و] از آنان نیز پول زیاد به نام مُشاهره و انعام اخذ می‌کردند که امیر مذکور از دورویی و غرض‌جویی علماء سوء و روسای ابلیس‌خو، کاسه لیسی انگلیس و پیروی نفس ابلیس را بر دین و قوم ترجیح داده، فریفته دِساست [۱۴] انگلیس و مایل به تبعیت او شدند و مکتوبات عدیده به مهر و امضای خود مبنی بر قبول اطاعت آن دولت پرمکر و حیلت دادند و خود را در تحت اسارت درآورده، رِبقهُ رِقیّت [۱۵] به رَقّبه مذلت [۱۶] نهادند و دولت انگلیس، مکاتیب مشتمله [۱۷] تبعیت آنها را حجت خویش قرار داده، خواستار تعیین حدود شد و در نتیجه، تمام اقوام کاکر و نبوچی و وزیری و مسعودی و ختک و اروکزایی و افریدی و مهمند و باجوری ضمیمه مستعمرات انگلیس گشت. الغرض امیر عبدالرحمن خان نیز پابند عهد و پیمان نبود. هرچه که سیاستش اقتضا می‌نمود اجرا می‌فرمود؛ چنانچه بزرگان هزاره را به عهد و سوگند به دست آورده، بیست‌وچهار تن از نامداران بانفوذ و اقتدارشان را در یک مَقتل، هدف فشنگ تفنگ ساخته، در حفره تنگی بالای هم انداخت و هلاک [کرد] و زیر خاک فرمود و هم چنین با رؤسا و زعمای دیگر، نقض عهد و نَکْث میثاق [۱۸] نموده، خان و بیگی [۱۹] که فی‌الجمله اعتبار و اقتداری داشت، زنده نگذاشت. **پاورقی‌ها:** [۱] گرفته شده [۲] دوستی [۳] دشمنی [۴] پسندیده [۵] رفت وآمد سخت و پرزحمت [۶] سوزاندن [۷] هر لک، معادل صدهزار [۸] نیازمندی [۹] اقصی‌المرام: دوراندیش [۱۰] مقام گرفتن: اقامت کردن [۱۱] نحوست جوی: خواستار نحسی و شومی [۱۲] سعاد گم: خوشبختی از دست داده [۱۳] جوق جوق: دسته دسته [۱۴] حیله‌گری [۱۵] رِبقه رقیت: رشته بندگی [۱۶] رَقَبه مذلت: گردنِ خواری [۱۷] مکاتیب مشتمله: نامه‌های حاوی [۱۸] نکث میثاق: عهدشکنی [۱۹] بیگ: عنوانی مخصوص امیران، سران قبایل یا هر آنکه دارای مقامی بزرگ بوده است (از قرن پنجم تا سیزدهم هجری).