کنشگران / عالمان دینی
خلاصه

متن با بیان شرایط رضایت زن از شوهر آغاز می‌شود و به موضوعاتی چون عدم ازدواج مجدد مرد، همراهی با زن و خرید برای او می‌پردازد. سپس، با لحنی طنزآمیز و انتقادی، به نقل قول‌هایی از شخصیت‌های تخیلی «بی‌بی شاه زینب» و «دده بزم‌آرا» می‌پردازد که در آن‌ها به زنان توصیه می‌شود شوهرانشان را از رفتن به اماکن عمومی منع نکنند، برای تفریح به بیرون بروند و حتی در صورت عدم دریافت پول برای آجیل، از شوهر خود دزدی کنند. در ادامه، به واجبات تخیلی در روابط عروس و مادرشوهر و خواهرشوهر اشاره می‌کند که شامل دشمنی ظاهری و افترا بستن به یکدیگر است. بخش دوم متن به تعریف محرم و نامحرم می‌پردازد و با لحنی کنایه‌آمیز، روحانیون، علما و مؤذنین را نامحرم و یهودیان یراق‌فروش، سبزی‌فروش و سایر مشاغل را محرم معرفی می‌کند و حتی اجتناب از آن‌ها را حرام می‌شمارد. در پایان، به نقل از روایتی، دعایی خرافی برای ایمنی از بلایا و رفع درد دل ارائه می‌دهد که شامل استفاده از پوست الاغ، پیه گرگ و دل خرگوش است و با وعده ثواب بسیار، به خواندن آن توصیه می‌کند.

متن کامل گزارش
در بیان معاشرت زنان با شوهران بدان که زن از شوهر وقتی راضی شود که زن دیگر نگیرد و در روز و شب با او صحبت بدارد، و هر چه او را امر کند به زودی بجا آورد، چنان که دلخواه او باشد و هر وقتی که شوهر از خانه بیرون رود، چیزی از برای او خرید کند و بیاورد. و بی‌بی شاه زینب[۱] گفته که هرگاه زن از برای تماشا به کوچه‌ها و حمام و مدرسه‌ها رود، منع نکند. و دده بزم‌آرا[۲] گفته است که هر روز زن را گوید که هرگاه خواهی جایی بروی از برای سیر و تماشا برو. و دده بزم‌آرا گفته که باید پول به زنان داد به جهت آجیل ایشان؛ و هرگاه مرد ندهد، زن خرده دخلی[۳] کند گناهی نکرده است و این خالی از قوه نیست و اجماعی علماست که عروس باید با مادر شوهر و خواهر شوهر و زن برادر شوهر - که جاری یا یاد[۴] گویند - دشمنی بکند و همچنین آنها. اگر در دل با هم دوست باشند، در ظاهر با هم دشمنی بکنند که از جمله واجبات است. و بی‌بی شاه زینب از قول مرشد خود ابلیس لعین، گفته که عروس باید هر چه مادر شوهر گوید نقض[۵] آن را به عمل آورد؛ و مادر شوهر همیشه شکوه[۶] عروس را به پسر، کند؛ و زن باید که هر چند بتواند افترا به خواهر شوهر بندد و ایضاً بر عروس واجب است که در شب و روز، دروغ و افترای بیشمار از قول شیطان ملعون به شوهر نقل کند.[۷] در بیان اقسام محرم و نامحرم کسانی که نامحرمند: اول: عمامه به سر - اگر چه کوچک و کمتر از پانزده سال داشته باشد - ولی عمامه هر چه بزرگتر باشد صاحب آن بیشتر نامحرم است؛ و طالبان علم، در هر لباسی باشند. دیگر، علماء و پیشنمازان و خدام مساجد و روضه خوان و واعظ و تاجر و کسانی که به حج رفته باشند. دیگر، مؤذن. و واجب است این چند طایفه اگر محرم نسبی هم هستند - مانند شوهر یا پسر خود و عمو یا پسر برادر و پسر خواهر و دایی و حتی شوهر خود - زن از آنها بگریزد و اجتناب نماید و الا گناه کرده است! اما آنان که محرمند؛ یهودی یراق‌فروش،[۱] سبزی‌فروش، زردک‌فروش، بزاز، پنبه عوض‌کن، طبیب، رمال، دعانویس، جادوگر، مطرب، نقاره‌چی، سرناچی،[۲] عمله، کلاه به سر، گلوبند فروش. و دده بزم‌آرا فرماید که اگر یهودی، یراق‌فروش باشد و اتفاقا او دعانویس هم باشد، به اندازه‌ای محرم است که تا هم فیها خالدون! و اجتناب از او، فعل حرام و جزء گناهان کبیره می‌باشد! بلکه این مرد اگر به خانه وارد شود باید احترامات او را بجا و حاجتش را برآورد!! *** مروی[۴] است که اگر کسی خواهد که از تمام بلایا ایمن گردد، این کلمات را دعانویس یهودی بنویسد و در پوست الاغی که به مرضی فوت کرده باشد گذارد و قدری هم پیه گرگ و دل خرگوش و زهره روباه و ناخن هدهد و [...]، اینها را با دعایی که مذکور می‌شود در همان پوست بگذارد و در میان دو پای خود، بندد، از جمیع آفات محفوظ بماند و تعویذ[۵] این است: آنان که مرید دیک آش‌اند پالان خروس می‌تراشند و این دعا به تجربه رسیده که از جهت رفع درد دل، مکرر همه روز صبح بخوانند، تا چهل روز بیشتر درد طول نمی‌کشد و اگر چهل روز خوب نشد خواهد مرد، البته ان شاء الله! پس بر شما باد به خواندن و با خود داشتن این دعا که ثواب بسیار دارد! شرح خواص آن بسیار بود؛ ما در این کتاب چون گنجایش نداشت مختصر کردیم.[۶] **پاورقی‌ها:** [۱] شخصیتی تخیلی [۲] شخصیتی تخیلی [۳] خرده دخل: از سر خرج خانه و ... زدن و به جیب خود ریختن. [۴] در اصل چنین است. [۵] معکوس [۶] شکایت [۷] عقائد النساء، ص ۲۲ و ۲۳. [۱] رشته‌هایی بافته شده از تارهای فلزی سفید یا زرد که برای تزئین لباس، پرده و مانند آنها به کار می‌رود. [۲] نوازنده سرنا (ساز بادی چوبی مخروطی شکل از خانواده نی در اندازه‌ها و اشکال مختلف با ۶ تا ۷ سوراخ). [۳] همان، ص ۲۸ و ۲۹. [۴] روایت شده [۵] آیه شریفه قرآن یا دعای نوشته شده‌ای که به جهت محفوظ ماندن از خطر، بیماری، آسیب، چشم زخم، یا برآورده شدن حاجت، همراه خود نگه می‌دارند. [۶] همان، ص ۴۶ و ۴۷.
اطلاعات تکمیلی
زمان وقوع: 1104
برهه تاریخی: استقرار حکومت صفویان
زبان اصلی: فارسی
قالب کنش: رساله
کنشگران و ذینفعان
مخاطب کنش: ملت ایران

موضوعات و دسته‌بندی‌ها