و بدان که توانگران زمان، بسیاری اجل ایشان بر دست طبیبان باشد که ایشان چون مُکنت دارند پیوسته دوا خورند و به اَدنی[۱] سببْ به معالجه علت معدومه مشغول شوند. و اطبّا برای نفع خود، ایشان را دستگاه سازند و کارخانه بچینند و او را در امراض سَیْر دهند - چنانچه مُغنّی[۲] در مقامات سیر می‌کند - تا او را تسلیم مرگ نمایند، و زبان به اعتراض گشایند که در فلان باب، وصیّت[۳] ما پاس نداشت و ناپرهیزی و بدنفسی کرد. باری، نقدش[۴] بستانند؛ پس او را در چنگ اجل اندازند و آنچه از دزد مانده باشد رمّال ببرد. و فقرا را به ازای این، از رهگذری دیگر آفت هست و اسباب موت در پیش است؛ مثلاً بنایان و چاه‌گَنان و عمله بناهای خطیر و مُکاریان[۵] که خود را در اخطار[۶] می‌افکنند، برای ضرورت معاش و امثال آن. و این، یکی از آفات طبیبان جاهل است [که] بسیاری مریض را به پرهیز بی‌موقع و زاید از حدّ فاسد سازند؛ چه، طبیعت به آن سبب ضعیف می‌گردد و حرارت غریزیّه، مُنطَفی؛[۷] پس از مقاومتِ مرض عاجز می‌شود. [...] در مجلس بزرگی از طبیبی نقل کردند که می‌گفته است: اگر ما نباشیم امراض بسیاری، مردم را تلف کند. گفتم: راست می‌گوید. آدمی ناچار مُردنی است و به سببی از اسباب و علتی از علل بمیرد. اگر این اطبّا نباشند لابد بر دست امراض تلف گردند. و امروز که ایشان باعث هلاک و سبب زوال بنی‌آدم شده‌اند، کار به امراض نمی‌افتد که ایشان برای این کار کافی باشند! **پاورقی‌ها:** [۱] کمترین، جزئی‌ترین [۲] آوازخوان [۳] سفارش (پزشکی) [۴] نقد: پول‌های نقد، نقدینه [۵] کرایه دهندگان اسب، الاغ، و مانند آنها، چاروادار [۶] جمع خطر [۷] خاموش [۸] نوادر، ص ۱۰۷ و ۱۰۸.