امروزه در هریک از هر دو مملکت اسلامی، اگر یک مختصر تعرضی[۱] بر اجتماعات دینیه فِرَق غیر مُسلِمه بشود، یا جزیی تجاوز موهومی برحقوق قانونی و غیرقانونی آنها وارد بیاید، یک ولوله فوق‌العاده بر صفحه اروپا افتاده، به کلمه واحده به عنوان حفظ حقوق ملل اجانب، قیام کرده، هزاران حقوق انسانیت آن مسلمانان را پامال می‌کنند تا احقاق یک حق جزیی موهومی اجانب را بنمایند. فعلا این همه حقوق بشریه دینیه و انسانیه مسلمانان خاک روسیه در معرض تجاوزات فاحشه[۲] روس‌ها واقع گردیده، و تمام هیئت اسلامیان در زیر فشار تعدیات علنی روس مُضمَحِل[۳] می‌شود، هر روز یک حقی از حقوق اسلامیه غصب گردیده، و هر ماهی یک امر بزرگی از شعائر دینیه مسلمانان به قوه جبریه ظالمانه از میان می‌رود، و حال آن که تمام حقوق‌خواهان عالم و مُعاونین[۴] انسانیت، همه این ظلم‌ها را می‌بینند و هیچ نَفَس نمی‌کشند، کَأنَّه[۵] این قواعد بین‌المللی را که جعل کرده‌اند، محض برای حفظ حقوق ظالمانه خود و تضییع[۶] حقوق ثابته مسلمانان قرار گذاشته‌اند. در این قواعد به هیچوجه شرکت نداشته و تمام این صورت‌سازی‌ها و حقه‌بازی‌های گوناگون، به اسم قانون به جهت بردن لحاف ملا نصرالدین است و بس. نمی‌دانم اهل ایران عموماً و اهل طهران خصوصاً این تعدیات دینی روس‌ها را در تضییع شعایر مذهبیه مسلمانان خاک روسیه مطلعند یا نه؟ و بر فرض اطلاع، اهمیت می‌دهند یا نه؟ و آیا نمی‌دانند که اینگونه تعرضات دینی که بر برادران اسلامیه ما وارد می‌آید، مقدمه رفع اساس اسلامیت است و آخرین نقطه مقصودشان اِضمحلال[۷] دین و ملت اسلامی است؟ و آیا نمی‌دانند که این بطالت[۸] و غفلت که رگ و ریشه ما را فرو گرفته، آخرش به آنجا می‌کشد که روس‌ها در خانه ما نشسته و بدتر از این احکام را صادر نموده و ما را هم به تعلیق[۹] صورت امپراطور و امپراطریس[۱۰] در مساجد خودمان تکلیف بنمایند؟ و آیا نمی‌بینند که روس‌ها در بحبوحه[۱۱] مملکت ما استقرار یافته و ایادی خَفیّه[۱۲] اش در پایتخت مشغول هرگونه تقلبات و اِفساداند[۱۳]؟ آیا نمی‌فهمند که روبل[۱۴]های روس، در مرکز سلطنت اسلامی چگونه تقسیم می‌شود و جیب سلسله جنبان‌ها به چه شکل پر شده و به چه کیفیت شما را آلت اجراییه خببیثه خود می‌کنند؟ و الله و بالله، امروزه باطن مقدس اسلام، شما را در این آخرین نفس با یک صدای ضعیف ندا کرده و به مصدوقه[۱۵]: یا قَوم اِنَّما فُتِنتُم بهِ[۱۶]، شما را برای اعانت[۱۷] و همراهی خود دعوت می‌کند. اگر یک لحظه چشم باز کرده، به اطراف مسئله نگاه کنید، آن وقت می‌دانید که امروزه در چه مَضیقه[۱۸] واقع گشته‌اید و در چه مخاطره عظیمه افتاده‌اید، و مشتی از سررشته‌داران فاسد[۱۹]، ملک و ملت شما را به چه کار واداشته و به چه نحو تیشه بر ریشه استقلال و مملکت شما می‌زنند! آخر کو غیرت اسلامی؟ و کجا رفت حمیت وطنی؟ و چه شد قومیت و ملیت؟ خیلی عجب است که تعدیات روس‌ها در مملکت هر چه بیشتر و بدتر می‌شود، به قدر پرکاهی به حال ما فرق نکرده، نفوذ سیاسی روس‌ها و رواج تجارتی‌اش زیادتر ترقی می‌کند، و به هیچوجه مضایقه در استعمال اَمتّعه[۲۰] روس نداشته، و ابداً درخیال این نیستیم که چند روزی به تجارت روس‌ها سکته[۲۱] وارد آورده، اثبات حیات ملی خودمان را بنماییم؛ و گذشته از اینها، اقلا اسباب اِغتشاش مملکت را فراهم نیاورده و بهانه به دست اجانب ندهیم. خدایا یک گوش شنوا و یک چشم بینا بر این ملت عنایت بفرما! **پاورقی‌ها:** [۱] تهاجم [۲] آشکار [۳] نیست و نابود [۴] یاوران [۵] گویا [۶] تباه ساختن [۷] نابودی [۸] بیکاری، بیهودگی [۹] آویختن، آویزان کردن [۱۰] ملکه [۱۱] وسط، میان [۱۲] پنهان، مخفی [۱۳] در اصل: افساد است [۱۴] واحد پول روسیه [۱۵] راستی [۱۶] طه، ۹۰: شما بدین وسیله مورد امتحان قرارگرفته‌اید. [۱۷] یاری رساندن، کمک رساندن [۱۸] تنگنا [۱۹] در اصل: مفاسد [۲۰] جمع متاع: کالاها [۲۱] صدمه، لطمه