ملت تبریز در هیجان سخت است و محله ارمنستان[۱] مأمن مشروطه‌طلبان است و هر روز مستعد، و حرفشان این است که: «به حکم حجج‌الاسلام[۲] ما تا نفس آخر کشته می‌شویم و حقوق خود را از دست نمی‌دهیم» ... من بیچاره، باز همان گوشه انزوا را دارم. دو مجلس با جمعی از آل مشروطه ملاقات کرده، پاره‌ای حرف‌های مصلحانه زدم و نهایت قصدم این بود که حضرات خودشان خدمت شاهزاده[۳] برسند و شفاهاً سؤال و جواب نمایند. و رفته سؤال و جواب کرده بودند مطالب خود را که همه دایر بر فصول مشروطه بوده تقدیم کرده‌اند. مسلماً کار به موافقت صورت نخواهد گرفت و انگشت دول اجنبیه به شدت در کار است؛ خاصه دولت عثمانی، خصوصاً بعد از اعلان مشروطه [در آن کشور]. **پاورقی‌ها:** [۱] از محلات تبریز در گذشته [۲] منظور، مراجع مشروطه‌خواه نجف اشرف: آخوند خراسانی، حاج میرزا حسین خلیلی و حاج شیخ عبدالله مازندرانی است. [۳] منظور، عین‌الدوله است که در آن زمان از سوی محمدعلی شاه، در رأس اردوی نظامی و به منظور سرکوب مشروطه‌خواهان تبریز در کنار شهر اردو زده بود. * زندگینامه شهید نیکنام ثقه‌الاسلام تبریزی، ص ۳۷۲.