گروه کثیری از علما از مرتبه تقلید تجاوز نمی‌کنند و به حد فقاهت و ترجیح و اختبار نمی‌رسند و اغلب کسانی که از این گروه به این درجه نایل می‌شوند، به مرتبه فقهای گذشته نمی‌رسند. این امر به سبب نقص در متون آموزشی و یا فراهم نیامدن وسایل و تجهیزات ایشان نیست، بلکه به علت تباهی روزگار، تغییر اوضاع و احوال، ازدیاد هرج و مرج و فتنه، ظاهر شدن بلایا و بدبختی‌ها، رویگردانی فطرت‌های مردم از دانش و یورش بر آن، متنفر شدن دل‌ها از علما و طالبان علم، قطع کردن برنامه معاش و زمان آموزش مرتب نسبت به ادوار گذشته برای این طایفه، مبتلا شدن ایشان به فقر و تنگدستی و تنگی معیشت، و شکننده بودن وضعیت است به حدی که توجه نمودن آنها به مسأله‌ای از بدیهیات، غیر ممکن است. این سستی‌ها، اختصاص به کسانی که سرگرم علوم شرعی هستند ندارد، بلکه همه کسانی را که با علم و دانش سروکار دارند شامل می‌شود، زیرا که حکمای این زمان به پایه و مرتبه حکمای سابق نمی‌رسند و همچنین پزشکان [۱]. **پاورقی‌ها:** [۱] الاجازة الکبیرة، ص ۱۹۵.