کنشگران / عالمان دینی
محقق اردبیلی
عالم دینی
اطلاعات تکمیلی
زمان وقوع: 985
برهه تاریخی: حکومت صفویان
زبان اصلی: فارسی
قالب کنش: فتوا
کنشگران و ذینفعان
مخاطب کنش: عموم مسلمانان
خلاصه
این فتوا به بررسی شرایط جواز همکاری با حاکمان ستمگر میپردازد. در ابتدا، همکاری را تنها برای کسانی مجاز میداند که هدفشان صرفاً برآورده کردن نیاز مؤمنان و اطاعت از اوامر معصومین (ع) باشد. سپس، به افرادی اشاره میکند که از روی اضطرار و اجبار با حاکمان جور همکاری میکنند. در ادامه، به شدت با کسانی مخالفت میکند که به دلیل دنیاطلبی، افزایش ریاست و جلب توجه مردم، با حاکمان ستمگر همکاری کرده و از این طریق بر مؤمنان منت میگذارند یا آنها را آزار میدهند. در نهایت، اخلاص را شرط اصلی و بسیار دشوار در این نوع همکاریها معرفی میکند.
متن کامل گزارش
ثواب و ترغیب [همکاری با حاکمان ستمگر]، ظاهراً نسبت به کسانی است که هیچ قصدی ندارند مگر برآورده ساختن نیاز مؤمنان و سُرور آنان و امتثال اوامر معصومین (ع). همچنین ثواب و ترغیب به کسانی تعلق میگیرد که مضطر و مجبور به دخول در عمل حاکمان جور و معاشرت با آنان باشند، نه این که به خاطر دنیاطلبی، دوست بدارند و با آنها همکاری کنند و در این بین، حاجتی نیز از مؤمنان برآورده سازند، و یا این که این همکاری را وسیلهای برای زیادت ریاست و ترقی خود و توجه مردم به سوی آنها و ذکر آنان در مجالس قرار دهند و به واسطه این کار، بر مؤمنان منت بگذارند و آنان را اذیت و آزار دهند؛ زیرا که همه این امور، مبطل اجر و پاداش کار آنها در همکاری و معاشرت با حاکمان جور خواهد بود. بالجمله، اصل و اساس، اخلاص در این کار است که جداً قلیل و در غایت صعوبت میباشد.[۲]
**پاورقیها:**
[۱] ملا احمد بن محمد، معروف به محقق اردبیلی و مقدس اردبیلی.
[۲] علی خالقی، «محقق اردبیلی»، در: اندیشه سیاسی متفکران مسلمان (ج ۶)، ص ۱۱۵؛ به نقل از: مولی احمد اردبیلی، مجمع الفائده و البرهان فی شرح ارشاد الاذهان (ج ۸)، قم، مؤسسه النشر الاسلامی، ۱۴۰۳ ق، ص ۷۱، ۷۲.