کنشگران / عالمان دینی
خلاصه
این شعر به نقد دنیاطلبی و ریاکاری در میان اقشار مختلف جامعه میپردازد. در ابتدا، به تنوع معبودها و مقاصد افراد اشاره میکند که هر یک به جای خداوند، به دنبال اهداف مادی و نفسانی خود هستند. سپس، به تفصیل به گروههای مختلفی میپردازد که هر یک به نوعی درگیر شهوتپرستی، جاهطلبی، تکیه بر قدرت سلطان، یا تظاهر به زهد و تقوا هستند. در نهایت، شعر به این نتیجه میرسد که این افراد ریشه ایمان را از خود برکندهاند و تنها به دنبال نام و جاه هستند، نه حقیقت دین.
متن کامل گزارش
هر کسی را هست معبودی دگر
مقصد هر یک بود نوعی جدا
زین عبادتها که هر یک میکنند
بهر حق آورده روزی را به شب
نانهاده گام، جز در راه کام
نیست معبود همه غیر از هوی
هست معبود یکی، مال و منال
آن یکی شهوتپرستی میکند
آن یکی از درس و فتوی هستیاش
آن یکی بر قرب سلطان متکی است
وین دگر از مذهبش لاف و گزاف
نفس مذهب را عبادت میکند
در دل او بوده دائم جلوهگر
زین سبب افتاده هر یک جابجا
بیخ ایمان را ز تن بَر میکَنند
بیریا، ناورده ذکری را به لب
نام حق نابرده جز از بهر نام
یک قدم ننهاده در راه خدا
هست مقصود یکی، جاه و جلال
وین دگر از جاه، مستی میکند
وین دگر از زهد و تقوی مستیاش
اعتمادش بر عطای کرمکی[۱] است
جز تعصب نبودش هیچ اعتراف
مستی و تقلید، عادت میکند[۲]
بیخ ایمان را ز تن بَر میکَنند
بیریا، ناورده ذکری را به لب
نام حق نابرده جز از بهر نام
یک قدم ننهاده در راه خدا
هست مقصود یکی، جاه و جلال
وین دگر از جاه، مستی میکند
وین دگر از زهد و تقوی مستیاش
اعتمادش بر عطای کرمکی[۱] است
جز تعصب نبودش هیچ اعتراف
مستی و تقلید، عادت میکند[۲]
**پاورقیها:**
[۱] بخشش اندکی
[۲] مثنوی ملاصدرا، ص ۱۱۳
اطلاعات تکمیلی
زمان وقوع: 1049
برهه تاریخی: استقرار حکومت صفویان
زبان اصلی: فارسی
قالب کنش: شعر
کنشگران و ذینفعان
مخاطب کنش: ملت ایران