در بعضی جاها به تعدی و شمشیر و بعضی جاها به پول، همه کتب حق که یهود و نصارا داشتند به مرور زمان به دست آورده بر طرف نمودند، به مرتبه‌ای که تا امروز آن دستور در میان ایشان مستمر مانده است؛ زیرا که هر کسی که کتابی با خود داشته، به یکی از شهرهای ایشان برود، باید که آن کتاب را به پیش داروغه دین[۲] که از برای همین کار تعیین نموده‌اند - ببرد یا به نزد آنانی که از جانب آن داروغه تعیین شده‌اند آن کتاب را حاضر بسازد و آن داروغه - یا تعیین کرده او - باید که آن کتاب را ملاحظه نمایند و اگر دیدند که با اصول و فروع دین باطل ایشان یا به کتابی که جرانیم[۳] از برای ایشان ساخته است مخالفتی دارد، آن کتاب را می‌سوزانند و الا به صاحبش پس می‌دهند. و این قاعده را به مرتبه‌ای از روی احتیاط رعایت می‌کنند که در هر چند سال، آن داروغه مزبور که او را انگی زیتور[۴] می‌نامند، در هر شهری حکم می‌کند که هر کسی کتابی داشته باشد، نزد او یا تعیین کرده او که او را روی در...[۵] می‌نامند حاضر سازد و بعد از آن که همه کتب را آوردند، خودش و عمله او آن کتب را چنانچه مذکور شد ملاحظه می‌نمایند و هر کتابی که مخالفتی با اصول و فروع دین خود یا با کتاب جرانیم داشته باشد او را سوخته، تتمه را به صاحبان پس می‌دهند. و اگر بدانند که کسی کتابی را نگاه داشته، او را به پیش ایشان نبرده است، همان داروغه به اختیاری که ریم پاپا[۱] به او داده است، آن شخص را کشته، مالش را ضبط می‌نماید و اولاد او را آواره می‌سازد.[۲] **پاورقی‌ها:** [۱] وی آنتونیو دوژزو نام داشت که برای تبلیغ مسیحیت به ایران آمد، و پس از مسلمان شدن، نام علیقلی بر خود نهاد. [۲] داروغه دین: مسئول امور مذهبی [۳] جروم یا جرانیم در حدود سال ۳۴۰م متولد شد و تا سال ۳۸۵م در رم بود و پس از آنجا به بیت‌اللحم رفت و سی و چهار سال پایان عمرش را مشغول کارهای علمی شد. پاپ داماس (داماسوس) در سال ۳۸۲م پیشنهاد ترجمه کتاب مقدس (انجیل) را به وی نمود و او آن را میان سال‌های ۳۹۱ تا ۴۰۶م به زبان لاتین، بر مبنای متن اصلی انجام داد. این ترجمه در زمان خود با مخالفت‌هایی مواجه شد، اما پس از مدتی به عنوان ترجمه خوب و معتبرترین متن، رسمیت یافت. [۴] تفتیش‌کننده عقاید [۵] سه نقطه در اصل متن است. [۱] احتمالاً از مقامات بالای کلیسای کاتولیک است (پاپ اعظم؟). [۲] این مطلب اشاره به دستگاه تفتیش عقاید اروپا دارد که تا آن زمان- یعنی اوایل قرن هجدهم میلادی- در آنجا رواج داشته است. سیف‌المؤمنین فی قتال المشرکین، ص ۶۴۶، ۶۴۷.