کنشگران / عالمان دینی
خلاصه
متن با بیان مسئولیت مردم در قبال حاکمان ستمگر آغاز میشود و تأکید میکند که اگر مردم توانایی برکناری حاکم ظالم را داشته باشند اما سکوت کنند، مسئول عواقب آن هستند. در ادامه، به عذاب الهی برای امتهایی که در برابر گناه و بیتفاوتی تسلیم شدهاند، اشاره میکند و راهکار خروج از قلمرو حاکم ستمگر را برای کسانی که قادر به سرنگونی او نیستند، مطرح میسازد. سپس، مفهوم «ظالم» را گسترش داده و آن را شامل سلاطین جور (حتی اگر شیعه باشند و اذن حکومتی از امام نداشته باشند) و همچنین کسانی که دستور به ستم میدهند (اعم از قضات و اهل فتوای شیعه و سنی) میداند.
متن کامل گزارش
اگر مردم قادر به برکناری حاکم از حکومت باشند اما در نتیجه بیتفاوتی سکوت کنند، پس آنچه از کوتاهی عمر و پادشاهی نصیب آنان میشود، در نتیجه بیتفاوتی و سهلانگاری است و خداوند در امتهای گذشته افرادی را که به گناه و بیتفاوتی تن دردادهاند به عذاب دچار ساخته است. اما کسی که قادر به سرنگونی حکمران ستمگر نباشد، لازم است از قلمرو حکومت او بیرون رود.[۱]
از جمله کاربردهای مفهوم «ظالم»، سلاطین جور است؛ آنانی که مانند مجتهدان، از جانب امام(ع) در امر حکومت، اذن عمومی و یا خصوصی ندارند. حکومت اینگونه سلاطین، ظالمانه است نه عادلانه و لو این که شیعه باشند. از دیگر موارد کاربرد مفهوم ظالم، درباره کسی است که دستور به ستم میدهد؛ چه در محدوده قوانین شرعی باشد یا غیر آن؛ چه این که حکم صادر کنندگان شیعه باشند یا غیر شیعه. پس تعریف ظالم، شامل قضات و اهل فتوای شیعه و سنی، هر دو میگردد.[۲]
**پاورقیها:**
[۱] اندیشه سیاسی سید نعمتالله جزایری، ص ۷۳؛ به نقل از: غایه المرام ...، ج ۷، ص ۳۱۸.
[۲] همان، ص ۱۰۹؛ به نقل از: کشف الاسرار، ص ۵۱.
اطلاعات تکمیلی
زمان وقوع: 1093
برهه تاریخی: استقرار حکومت صفویان
زبان اصلی: فارسی
قالب کنش: رساله
کنشگران و ذینفعان
مخاطب کنش: ملت ایران، عموم مسلمانان