کنشگران / عالمان دینی
خلاصه
این شعر با طرح پرسشی درباره ماهیت «نان و حلوا» (کنایه از منافع دنیوی) آغاز میشود و بلافاصله به مخاطب هشدار میدهد که نزدیکی به پادشاهان، آفت جان و ایمان است. در ادامه، شاعر با اشاره به آیه «لاترکنوا الی الذین ظلموا»، علما را به پرهیز از تکیه بر ستمکاران فرامیخواند و لذتهای ناشی از توجه شاهان را ناپایدار و گمراهکننده توصیف میکند. شعر با انتقاد شدید از علمایی که با شنیدن خطاب «شیخنا» از سوی شاه، مدهوش شده و به جای خدا، شاه را میپرستند، به پایان میرسد و این رفتار را شرک به خداوند میداند.
متن کامل گزارش
نان و حلوا چیست دانی ای پسر؟ قرب شاهان است، زین قرب الحذر
میبَرد هوش از سر و از دل قرار الفرار از قرب شاهان الفرار
فرخ آن کو رَخش همت را بتاخت کام از این حلوا و نان شیرین نساخت
قرب شاهان آفت جان تو شد پایبند راه ایمان تو شد
جرعهای از نهر قرآن نوش کن آیه لاتَرکَنوا [۲] را گوش کن
لذت تخصیص او وقت خطاب آن کند ناید ز صد خُمّ شراب
هر زمان که شاه گوید: شیخنا! شیخنا مدهوش گردد زین ندا
مست و مدهوش از خطاب شه شود هر دمی در پیش شه سجده رود
میپرستد گوییا او شاه را هیچ نارد یاد آن الله را
الله الله این چه اسلام است و دین شرک باشد این به ربّ العالمین [۳]
**پاورقیها:**
[۱] بهاءالدین محمد بن حسین عاملی، معروف به شیخ بهایی.
[۲] اشاره به بخشی از سوره مبارکه هود، آیه شریفه ۱۱۳ است که میفرماید: ولاترکَنُوا إِلَی الَّذِینَ ظَلَموا فَتَمَسّکُم النارُ...: به ستمکاران مگرایید که آتش، شما را بسوزاند.
[۳] کلیات اشعار و آثار فارسی شیخ بهایی، ص ۱۶۸.
اطلاعات تکمیلی
زمان وقوع: 992
برهه تاریخی: استقرار حکومت صفویان
زبان اصلی: فارسی
قالب کنش: شعر
کنشگران و ذینفعان
مخاطب کنش: عموم مسلمانان، علما و مراجع