کنشگران / عالمان دینی
خلاصه
این متن شامل هشت درخواست اصلی است که از مظفرالدین شاه قاجار مطرح شده است. درخواستها شامل رفع مشکلات مربوط به حمل و نقل، بازگرداندن یک عالم تبعیدی به کرمان، اعاده تولیت یک مدرسه دینی به صاحب اصلی آن، تأسیس عدالتخانه در سراسر کشور برای رسیدگی به شکایات مردم، اجرای قانون برای همه بدون استثنا، عزل مسیو نوز از ریاست گمرک و مالیه، عزل علاءالدوله از حکومت تهران و توقف کسر مواجب و مستمریات مردم است. این مطالبات به منظور رفع نگرانیهای عمومی و علما ارائه شدهاند.
متن کامل گزارش
اول: نبودن عسکر گاریچی[۱] در راه قم؛ دوم: مراجعت و معاودت حاج میرزامحمدرضای کرمانی[۲] را که در جلالآباد رفسنجان منفی و مُبعَّد[۳] بود، محترماً و مجللاً به کرمان؛ سوم: برگرداندن [تولیت] مدرسه خان مروی[۴] را به جناب حاج شیخ مرتضی[۵]؛ چهارم: بنای عدالتخانه در ایران که در هر بلدی از بلاد ایران یک عدالتخانه بهپا شود که به عرایض و تظلمات رعیت رسیدگی شود و به طور عدل و مساوات رفتارکنند؛ پنجم: اجراء قانون درباره آحاد و افراد بدون ملاحظه از احدی؛ ششم: عزل مسیو نوز از ریاست گمرک و مالیه دولت؛ هفتم: عزل علاءالدوله[۶] از حکومت طهران؛ هشتم: موقوف نمودن تومانی دهشاهی کسری مواجب و مستمریات مردم که یک سال است قرار گذارده بودند که صاحبان مواجب، تومانی دهشاهی بدهند به اجزاء[۷] صندوق مالیه.
**پاورقیها:**
[۱] عسکر گاریچی، کنترات حمل و نقل مسافران تهران به قم و بالعکس را داشت. وی مردی بداخلاق، بینزاکت و پرخاشگر بود و عموم مسافران از او احساس نفرت و انزجار داشتند.
[۲] از علمای معروف اصولی کرمان که به دلیل نزاع شیخی و اصولی، به اتهام تحریک مردم، توسط حاکم کرمان فلک شد و به رفسنجان تبعید گردید.
[۳] منفی و مبعّد: رانده و تبعید شده.
[۴] مدرسه خان مروی، از مدارس دینی معتبر تهران که توسط محمدحسین خان مروی ساخته شد (۱۲۳۲ ق). تولیت آن با حاج شیخ مرتضی آشتیانی بود. بعد از واقعه مسجد شاه (۱۵ شوال ۱۳۲۳ ق)، عینالدوله، صدراعظم، تولیت مدرسه را به میرزا ابوالقاسم (امام جمعه تهران)، واگذار کرد.
[۵] حاج شیخ مرتضی آشتیانی (۱۲۸۱-۱۳۶۵ ق)، فقیه و اصولی ایرانی. وی فرزند بزرگ میرزا حسن آشتیانی، عالم متنفذ تهران در واقعه تنباکو بود. در جنبش مشروطه شرکت داشت و با رهبران روحانی مشروطه همگامی کرد. در ۱۳۴۰ ق به مشهد رفت و پس از واقعه مسجد گوهرشاد (۱۳۱۴ ش) به تهران آمد. در ۱۳۶۰ ق به عتبات عالیات رفت و پس از دو سال، به ایران بازگشت و در مشهد ساکن شد.
[۶] میرزا احمدخان علاءالدوله (۱۲۸۹-۱۳۲۹ ق)، از رجال و دولتمردان متنفذ ایران. وی در سن شانزده سالگی به سمت پیشخدمت مخصوص ناصرالدین شاه منصوب شد و پس از آن، سالها حاکم شیراز، استرآباد، کرمانشاه و سایر بلاد ایران بود. در ۱۳۲۳ ق حاکم تهران شد و در زمانی که مظفرالدین شاه در سفر اروپا به سر میبرد به مردم تهران ستم فراوان کرد و چند تن از تجار قند تهران را شلاق زد. او از مخالفان سرسخت شوستر امریکایی، رئیس خزانهداری ایران بود. در ۱۳۲۹ ق در تهران ترور شد و به قتل رسید.
[۷] جمع جزء: کارکنان.
اطلاعات تکمیلی
زمان وقوع: 1284
برهه تاریخی: نهضت مشروطه
زبان اصلی: فارسی
نوع کنش: نامه سرگشاده
قالب کنش: نامه
کنشگران و ذینفعان
مخاطب کنش: مظفرالدین شاه قاجار
حاکم زمان: مظفرالدین شاه قاجار