چون هر متاعی را خواهانی باید پابرجا، و هر کالایی را لابدّ است از راغبی به شرای [۱]، خصوصاً قماش کاسدِ تألیف که لابدّ است از مُشتری؛ و در این عصر نه از این کالا و صاحب کالا خبری، و نه از طالب و خریدار آن اثری است. این مرغ خیال چنان پرواز نموده که با عنقا در یک قاف غنوده، و در یک مرحله راه فقدان پیموده. باز از قاف و عنقا اسمی زبانزد خاصّ و عام می‌شود، و ازین متاع مطلق اسم و رسمی نیست. همانا چون سلاطین والاشکوه و خوانین دانش‌پژوه به مضمون دعای حضرت خلیل‌الرحمن - علیه التحیه و الثناء - که: «وَ اجْعَلْ لِی لِسَانَ صِدْقٍ فِی الْآخِرِینَ» [۲]، طالب نام نیک بوده‌اند که اسامی سامی ایشان در دفاتر و اوراق باقی ماند؛ چه، از اوّل بدیهیات است که اگر دولت سلیمانی و گنج قارونی باشد، به‌اندک وقتی فانی می‌گردد و اسم باقی می‌ماند، در رواج آن می‌کوشیده‌اند. و در این ایام، خوانین ذوی‌الاحترام را همت به تحصیل نان مقصور [۳] گردیده، این آثار مُنطَمِس [۴] و مُنهَدِم شده، حتّی بعضی از فضلای اصفهان - که همیشه آن ولایت در ایّام دولت صفویّه و غیرهم محل ارباب کمال و موضع صاحبان فضل و اِفضال [۵] بوده - می‌نمود که به هر که از طلبه می‌رسید بگویید که: «در این ایّام، تصنیف ارباب طرب بهتر از تصنیف اصحاب طلب است! لِله الحَمد و المنّه که این عمل خالی از ریا، و عنوان آن آلوده به مدح از اهل دنیا نگردیده... به رسم، پیشکش، تحفه سرکار امام عصر - که آقای شیعیان است - می‌شود [۶]. **پاورقی‌ها:** [۱] فروش [۲] سوره مبارکه شعراء، آیه شریفه ۸۴: برای من در امت‌های آینده، نام نیکی قرار ده. [۳] منحصر [۴] محو شده [۵] نیکویی کردن [۶] محافل المؤمنین، ص ۸ و ۹.